κομπαρσοι

  Όπως ακριβώς οι Περιφράξεις απαλλοτρίωσαν τις κοινές γαίες των αγροτών, έτσι και το κυνήγι μαγισσών απαλλοτρίωσε τα σώματα των γυναικών, τα οποία έτσι ‘’απελευθερώθηκαν’’ από κάθε κώλυμα που τα εμπόδιζε να λειτουργήσουν ως μηχανές παραγωγής εργατών. Και η απειλή της πυράς όρθωσε φραγμούς γύρω από τα γυναικεία σώματα πολύ πιο ανυπέρβλητους από αυτούς που επέβαλαν οι περιφράξεις των κοινών γαιών.   Silvia Federici , Ο Κάλιμπαν και η Μάγισσα, Εκδόσεις των Ξένων, σελ. 249   Η S . Federici πέτυχε με το «ο Κάλιμπαν και η Μάγισσα» ένα νέο κεφάλαιο στη φεμινιστική θεωρία, συνδυάζοντας θεωρητικά εργαλεία από την παρακαταθήκη του Marx (θεωρία συσσώρευσης), αλλά και του Foucault (θεωρία σωμάτων). Στην ανάλυσή της το κυνήγι των μαγισσών δεν ήταν απλά ένα δείγμα ‘’μαύρου μεσαίωνα’’ που έχει ξεπεραστεί, αλλά ένα αναγκαίο βήμα για την διαμόρφωση της καπιταλιστικής κοινωνίας του σήμερα. Από την μαρξιστική ανάλυση έχει ήδη ειπωθεί ότι για την εξάλειψη της φεουδαρχίας ήταν ...

Σε ένα χρονικό σημείο που οι αναμνήσεις του εγκλεισμού φαντάζουν μακριά (αλλά σαν να ξαναπλησιάζουν), έχει ίσως μεγαλύτερη αξία ένα σχόλιο με αφορμή την ταινία μικρού μήκους του Βασίλη Κεκάτου με τίτλο «Όταν κοιμάσαι ο κόσμος αδειάζει» που κυκλοφόρησε στα πλαίσια του project ‘’ ENTER ’’ του Ιδρύματος Ωνάση [1] . Η ταινία αποτελεί μόνο την αφορμή του παρόντος, γιατί εκκινώντας από την προσέγγιση του σκηνοθέτη στην πανδημία και το γενικευμένο lockdown , είναι ενδιαφέρον να μεταπηδήσουμε σε ένα άρθρο του Γιάννη Κτενά στην Εφημερίδα των Συντακτών για τον επίκαιρο χαρακτήρα του βιβλίου του J . Crary «24/7. Ο ύστερος καπιταλισμός και το τέλος του ύπνου». Το αξιοπερίεργο λοιπόν είναι καταρχάς τι κάνει δύο ανθρώπους, με αφορμή το ίδιο γεγονός, να καταλήξουν σε διαμετρικά αντίθετες θέσεις και το τελικό ερώτημα είναι ο απελευθερωτικός χαρακτήρας που μπορεί να ενέχει η  τέχνη, όταν μας οδηγεί μέσω της κριτικής αλληλεπίδρασης με το καλλιτεχνικό έργο στο άκρως πολιτικό ερώτημα του πώς θέλο...

Ερχόμαστε μήπως εδώ, για να πούμε: Σπίτι, Γεφύρι, Βρύση, Πύλη, Στάμνα, Φρουτόδεντρο, Παράθυρο, - έστω: Κολόνα, Πύργος... ή για να δώσουμε όνομα , εννόησέ το, σημαίνοντας τα πράγματα, όπως δεν διανοήθηκαν ποτέ τα ίδια πώς υπάρχουν. Μήπως δεν είναι δόλος μυστικός των σιωπηρών χωμάτων, τους εραστές να εξωθούν, στο αίσθημά τους κάθε τι να πυρπολείται; Και το κατώφλι: τί κοστίζει αυτό σε δυό εραστές που το παλιό στην πόρτα τους κατώφλι το φθείρουν λίγο ακόμη, κι αυτοί, απ’ τους πολλούς μετά κι απ’ τους μελλούμενους μπροστά…, το φθείρουν ελαφρά. Ιδού ο καιρός του ρητού, ιδού η πατρώα του γη. Μίλησε, ομολόγησε. Φυραίνουν τώρα όσο ποτέ τα πράγματα, όσα μπορέσουμε να ζήσουμε, γιατί, ό,τι τα σπρώχνει και τους παίρνει τη σειρά, είν’ ένα γεγονός χωρίς εικόνα. Μια πράξη μόλις κάτω από την κρούστα, που σκάζει πρόθυμα την ώρα μέσα που μεστώνει και θέτει αλλιώς τα όρια. Σε μυλόπετρες μέσα χτυπά η καρδιά μας, σαν τη γλώσσα   κλεισμένη στα δόντια, που ωστ...

 Οι Κομπάρσοι εμφανίστηκαν μια μέρα σαν όλες τις άλλες. Με ‘’μητέρα’’ την πλατφόρμα του google ξεκίνησαν να ανεβαίνουν κείμενα και να εμφανίζονται σε μια διαδικτυακή πλατφόρμα, κάτι σαν τις αναρτήσεις στην αρχική σελίδα του Facebook . Αλλά τι μπορεί να συνδέει αυτές τις αναρτήσεις; Τι μπορεί να συνδέει τις αναρτήσεις κάθε blog , κάθε διαδικτυακού ημερολογίου, αλλά και κάθε ημερολογίου; Τι διαφορά έχει αν έγραψε τα κείμενα ένα άτομο ή χιλιάδες; Πώς νιώθουμε, όταν διαβάζουμε ένα κείμενο που γράψαμε κάποτε, ακόμα και ένα παλιό μήνυμα στο κινητό; Πολλοί από όσους έχουν αφήσει ένα κείμενό τους εδώ, ίσως και να μην το αναγνωρίσουν, λες και βλέπουν έναν ξένο. Φυσικά και υπερβάλλω. Η αλήθεια είναι ότι θα χαμογελάσουν σαν να είδαν έναν παλιό φίλο στο δρόμο, απ’ αυτούς που θες πολύ να βλέπεις, αλλά όχι να τους εντάξεις στη ζωή σου, στη ζωή που θες να αναγνωρίσεις πλέον ως δική σου. Ο παλιός φίλος είναι καλός μόνο για να νοσταλγήσουμε κάτι που δεν είμαστε πια. Γιατί όμως να μην διεκδ...

Ένα βιβλίο που μέχρι την πρόσφατη επανέκδοσή του από τις Εκδόσεις Κίχλη, κακώς δεν είχε γίνει τόσο γνωστό, είναι το «Στη σωφρονιστική Αποικία», του Φραντς Κάφκα. Σύντομο, μόλις 90 σελίδες (και μαζί με το πλούσιο επίμετρο 170) και μάλιστα σε έκδοση ‘’τσέπης’’, δίνει μια σαφέστερη εικόνα για τις θέσεις του Κάφκα για τη δικαιοσύνη και την ηθική. Ίσως γι’ αυτό και ο ίδιος ο συγγραφέας να θέλησε να διαβάσει αυτό το έργο του δημόσια εκτός Πράγας και όχι κάποιο άλλο.             Με αφόρμηση τις πραγματικές σωφρονιστικές αποικίες των μεγάλων δυνάμεων της εποχής του (πιθανώς τη γαλλική σωφρονιστική αποικία της Νέας Καληδονίας), ο Κάφκα αφηγείται την ιστορία μια εκτέλεσης που λαμβάνει χώρα σε κάποια αποικία της Ανατολής. Μόνοι χαρακτήρες του έργου (απουσιάζουν τα ονόματα), ο απαθής ‘’κατάδικος’’, ο ‘’στρατιώτης’’ που κρατά την αλυσίδα του κατάδικου και οι δύο βασικότεροι χαρακτήρες:   ο ‘’ταξιδιώτης’’, εντεταλμένος από τον νέο διο...

Αφορμή για το παρόν είναι η ιστορία του Βερθέρου με το κίτρινο γιλέκο. Ο Βερθέρος είναι ο κεντρικός ήρωας του κλασσικού μυθιστορήματος του Γκαίτε «Τα Πάθη του νεαρού Βερθέρου», ενός βιβλίου – συμβόλου του κινήματος Sturm und Drang (Θύελλα και Ορμή), προδρόμου του Ρομαντισμού. Το κίνημα αυτό, αλλά και ο ήρωας του βιβλίου, έχουν κοινό τόπο την ευαισθησία στην απόλυτη μορφή της και την αναζήτηση ελευθερίας, μέσω της σύγκρουσης του ερωτικού πάθους με τις κοινωνικές συμβάσεις (βλ. οπισθόφυλλο βιβλίου – Εκδόσεις Άγρα). Ειδικότερα, ο Βερθέρος είναι ένας ανερχόμενος αστός που ερωτεύεται τη μνηστή ενός φίλου του. Ερωτεύεται παράφορα, εξιδανικεύει το αντικείμενο του πόθου του και καταλήγει να νιώθει φυλακισμένος από την ίδια την πραγματικότητα, το ανέφικτο της κατάκτησης του ερωτικού αντικειμένου να μετατρέπεται σε ανέφικτο της ίδια του της ύπαρξης και μόνη οδός διαφυγής και πραγματικής ελευθερίας να είναι αυτή της ‘’εθελούσιας επιλογής του θανάτου’’ (τότε δεν υπήρχε η έννοια της αυτοκτο...

Απρίλιος 2017. Πρόθυρα του 2 ου γύρου των προεδρικών εκλογών στη Γαλλία, με νικητές δύο πρόσωπα όχι και τόσο αξιέπαινα και υποδειγματικά: από τη μία ένα ακροδεξιό κόμμα με άγνωστες βλέψεις και από την άλλη ένα «κεντρώο» κόμμα, συνεχιστής της διαφθοράς και των πελατειακών σχέσεων. Αυτή είναι η Ευρώπη, κυρίες και κύριοι, την οποία «δημιουργήσαμε» και για την οποία οι παππούδες μας έφτυσαν αίμα και έχυσαν ιδρώτα για να την κάνουν καλύτερη, με το πέρας του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Και αντίστοιχα, αυτή είναι η Ελλάς, που εδώ και τέσσερις δεκαετίες ψηφίζει, όχι για το καλό του τόπου, αλλά για το συμφέρον που ο κάθε ψηφοφόρος έχει. Γιατί αυτή είναι η φύση του ανθρώπου: αυτή η ακατάπαυστη «λαιμαργία» για περισσότερα, όπως κι αν λέγονται αυτά: χρήματα, εξουσία, κ.λπ.. Όπου κι αν πας βλέπεις τη διαφθορά και το «βόλεμα» και λες από μέσα σου: «Ρε γαμώ το, ένας άνθρωπος που να έχει προσπαθήσει  μόνος του, με τις δικές του δυνάμεις, για να πάρει μία θέση σ’ αυτή την κωλοχώρα, δεν υπάρχει;» ...